The artist's garden at Giverny

Claude Monet · 1900

Những luống diên vĩ tím và hồng chạy chéo dưới tán cây, nắng xuyên qua kẽ lá thành từng đốm. Cuối lối đi, gần như khuất lấp, là ngôi nhà của chính người họa sĩ.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Claude Monet vẽ Khu vườn của họa sĩ ở Giverny năm 1900, năm ông tròn sáu mươi tuổi. Khi ấy ông đã có một sự nghiệp đồ sộ, vô cùng thành công và nổi tiếng. Ông bắt đầu tạo dựng khu vườn này từ cuối năm 1883 và chăm chút nó cho đến cuối đời; vườn trở thành đề tài của rất nhiều bức tranh trong ba mươi năm cuối của ông. Cũng năm 1900, ông khởi đầu hai dự án lớn: loạt tranh sông Thames ở London và loạt tranh vườn nước ở Giverny, trong đó có những bức hoa súng. Bức tranh khổ khoảng 81,6 x 92,6 cm, nay thuộc Bảo tàng Orsay ở Paris.

Điều nên ngắm kỹ

Hãy theo những bông hoa trước. Các luống diên vĩ đủ sắc tím và hồng được đặt chéo qua mặt tranh, kéo mắt ta vào sâu trong cảnh. Phía trên là hàng cây, và đây là điều then chốt: tán lá để ánh sáng lốm đốm lọt qua, nên màu mỗi bông hoa đổi khác giữa nắng và bóng râm. Sắc tím trong nắng không giống sắc tím trong bóng, và Monet vẽ chính sự khác biệt ấy. Sau hàng cây, hãy tìm thấp thoáng ngôi nhà của ông. Gần như không thấy mảng đất trống nào, rất hợp với người làm vườn mà theo các nguồn là ghét đất trơ trụi.

Ý nghĩa và dụng ý

Khu vườn của Monet có những quy tắc rõ ràng. Đó chủ yếu là vườn cây lâu năm, điểm thêm hoa một năm. Ông tránh hoa sẫm màu, không bao giờ thấy đủ sắc lam, không thích hoa cánh đơn trừ hoa hồng và mẫu đơn thân thảo, và ghét lá cây có đốm sọc. Nói cách khác, ông trồng vườn như cách ông vẽ, chọn màu và chất liệu bằng con mắt nghệ sĩ. Theo học giả William Seitz, đến lúc này Monet phân tích điều mình thấy kỹ đến mức đề tài, cảm giác và bức tranh gần như hòa làm một. Ở đây, khu vườn ông tạo ra và bức tranh ông vẽ từ nó dường như cùng chung một cái nhìn.

Di sản

Khu vườn của họa sĩ ở Giverny đã đi khắp nơi. Ngoài Pháp, tranh từng được trưng bày ở Úc, Bỉ, Hàn Quốc, Ý, Nhật Bản, Thụy Sĩ và Hoa Kỳ, mang thế giới riêng của Monet đến với khách xem toàn cầu. Năm 2023, khi đang triển lãm ở Stockholm, tranh bị các nhà hoạt động khí hậu bôi sơn đỏ nhằm gây sức ép lên chính phủ Thụy Điển về khí thải nhà kính. Bức tranh cũng đánh dấu một bước ngoặt: chính năm ấy Monet bắt đầu loạt vườn nước dẫn tới những bức hoa súng nổi tiếng. Ở đây, giữa diên vĩ và nắng lọc qua lá, ta thấy khu vườn sẽ chiếm trọn phần đời còn lại của ông.