Heller Altarpiece

Bức tranh thờ lớn Dürer vẽ cho một thương gia Frankfurt đã cháy năm 1729, nhưng câu chuyện của nó vẫn còn trong một bản sao trung thành, những cánh tranh tản mát và một bức vẽ nổi tiếng bậc nhất thế giới.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Bức tranh thờ Heller là bộ ba tấm vẽ sơn dầu trên gỗ trong khoảng 1507 đến 1509, do thương gia Frankfurt Jakob Heller đặt cho nhà thờ dòng Đa Minh của thành phố. Dürer tự vẽ tấm giữa; hai cánh trong do xưởng của ông vẽ theo bản phác, còn mặt ngoài có sự tham gia của Matthias Grünewald thời trẻ. Năm 1615 tấm giữa được bán cho Maximilian I xứ Bavaria, và Jobst Harrich vẽ một bản sao thay thế. Bản gốc cháy rụi ở Munich năm 1729. Các nguồn khác nhau về nơi lưu giữ: Wikipedia ghi bản sao ở Städel và các cánh ở Karlsruhe, còn Wikidata ghi Bảo tàng Lịch sử Frankfurt và Staatliche Kunsthalle Karlsruhe.

Điều nên ngắm kỹ

Tấm giữa thể hiện cảnh Đức Mẹ Lên Trời và được đội vương miện. Đức Mẹ được Chúa Ba Ngôi đội mũ miện, Chúa Kitô bên phải, Chúa Cha ở giữa và chim bồ câu Chúa Thánh Thần phía trên, quanh là vô số thiên thần nhỏ. Bên dưới, quanh ngôi mộ trống, các tông đồ ngước nhìn kinh ngạc. Ở hậu cảnh, Dürer vẽ chính mình bên tấm bảng ghi chữ ký và năm. Trên các cánh trong, cảnh tử đạo của thánh Giacôbê ở trên Jakob Heller đang quỳ, còn cảnh tử đạo của thánh Catarina ở trên vợ ông, Katharina von Melem.

Ý nghĩa và dụng ý

Đây vừa là lời cầu nguyện của một gia đình, vừa là của cộng đoàn. Các thánh ở hai cánh được chọn theo tên người đặt vẽ, Giacôbê cho Jakob và Catarina cho Katharina, để mỗi người quỳ dưới một đấng bảo trợ trên trời. Cảnh giữa nối liền đất và trời: sự kinh ngạc của các tông đồ bên mộ trống vươn lên đến lễ đội miện của Đức Mẹ. Bố cục có lẽ lấy cảm hứng từ bức tranh thờ Oddi của Raphael, dù không rõ Dürer đã thấy nó ở Perugia hay qua tranh in. Tự vẽ mình vào cảnh, Dürer để lại một chữ ký lặng lẽ.

Di sản

Dù tấm giữa đã mất, tác phẩm vẫn sống theo những cách bất ngờ. Bức vẽ đôi bàn tay cầu nguyện nổi tiếng, nay ở Albertina, Vienna, là bản nghiên cứu cho một tông đồ trong tấm giữa. Ở mặt ngoài, một vị thánh vẽ đơn sắc, thánh Lôrensô, có chữ ký MGN, dấu vết bàn tay Grünewald thời trẻ. Các cánh được tháo ra vào thế kỷ mười tám và tách rời năm 1804. Qua bản sao của Harrich, những cánh tranh tản mát và đôi bàn tay ấy, người xem vẫn có thể ghép lại một kiệt tác mà ngọn lửa đã cướp đi.