Francisco Goya · 1824

Hai người bạn già, cùng sống lưu vong, gặp lại nhau ở Bordeaux. Năm 1824 Goya vẽ nhà thơ Leandro Fernández de Moratín bằng những sắc tối, mắt nhìn xuống và sang bên, hai mươi lăm năm sau bức chân dung đầu tiên ông vẽ bạn.
Sau cuộc chiến tranh giành độc lập của Tây Ban Nha chống Napoléon và sự phục hồi chế độ quân chủ chuyên chế, những người tự do và ủng hộ quân chủ lập hiến, gọi là afrancesados, bị đàn áp ở Tây Ban Nha. Goya chia sẻ những tư tưởng tiến bộ ấy và có bạn bè người Pháp, nên vì sợ bị truy bức, năm 1824 ông lánh sang Bordeaux, nơi một phần giới tư sản Tây Ban Nha sống lưu vong. Ở đó ông nối lại quan hệ với nhiều đồng hương, trong đó có người bạn lâu năm, nhà thơ và nhà soạn kịch Leandro Fernández de Moratín. Goya đã từng vẽ Moratín một lần ở Madrid năm 1799.
Tấm toan khoảng 60 x 49,5 cm, là chân dung ngang ngực ở cự ly gần. Goya dùng sắc tối trên toàn bức. Hãy nhìn nếp gấp của áo khoác và những nếp nhăn nhỏ trên mặt, mà bài phân tích trên Wikipedia tiếng Pháp cho là được cường điệu để diễn tả nỗi đau. Phông nền nhòe mờ. Tư thế hơi vặn và nghiêng, tạo nên sức căng thị giác, còn ánh mắt hướng xuống dưới và sang phải chứ không nhìn ta. Ánh sáng và bóng tối tạo chiều sâu cho gương mặt: bóng đổ vạch đường nét và, theo cách đọc ấy, làm đậm thêm vẻ buồn.
Nguồn tư liệu thấy Moratín hiện lên như một người buồn bã, u sầu, bảng màu tối tạo không khí ảm đạm, phông nền nhòe tượng trưng cho thế giới bên ngoài thờ ơ với nỗi đau của ông, và ánh mắt cụp xuống gợi sự bất lực. Bản thân Moratín lại nhìn buổi ngồi mẫu nhẹ nhàng hơn. Trong lá thư ngày 10 tháng 9 năm 1824 gửi bạn là linh mục kiêm nhà văn Juan Antonio Melón, ông đùa rằng hẳn dung mạo mình phải đẹp lắm thì bậc thầy mới muốn vẽ lại. Chính lá thư ấy cũng giúp xác định niên đại bức tranh.
Bức chân dung từng thuộc bộ sưu tập của Manuel Silva và nay thuộc Bảo tàng Mỹ thuật Bilbao. Tranh ghi lại một chương muộn trong đời hai con người Tây Ban Nha thời Khai sáng, cả hai đều xa quê: Goya khi ấy đã ở những năm cuối đời, và người bạn ông vẽ lần đầu một phần tư thế kỷ trước ở Madrid. Đặt cạnh bức chân dung năm 1799, tranh cho thấy cảnh lưu vong và thời gian đã thay đổi cách Goya nhìn cùng một gương mặt như thế nào.
Francisco Goya (1746-1828)
Ngày 3 tháng 5 năm 1808 - Francisco Goya (1814)
Maja khỏa thân - Francisco Goya (1800)
Saturn đang ăn thịt con trai - Francisco Goya (1819)
Gia đình của Charles IV của Tây Ban Nha - Francisco Goya (1800)
Maja diện y phục - Francisco Goya (1800)
Ngày 2 tháng 5 năm 1808 tại Madrid - Francisco Goya (1814)
Con chó - Francisco Goya (1819)
Bữa tiệc của phù thủy - Francisco Goya (1820s)
Lữ khách trên biển sương mù - Caspar David Friedrich (c. 1818)
The Abbey in the Oakwood - Caspar David Friedrich (1800s)
Nữ thần Tự do dẫn dắt nhân dân - Eugène Delacroix (1830)
Death of Sardanapalus - Eugène Delacroix (1827)
Chiến hạm Temeraire - J. M. W. Turner (1839)
Rain, Steam and Speed - The Great Western Railway - J. M. W. Turner (1844)
The Blue Boy - Thomas Gainsborough (1770)
Mr and Mrs Andrews - Thomas Gainsborough (1748)