Portrait of the Marchioness of Santa Cruz

Một thiếu phụ trẻ trong váy trắng nhạt nằm nghiêng trên chiếc trường kỷ đỏ, hoa cài trên tóc, tay cầm cây đàn lyre-guitar, như đang hóa thân thành nàng thơ. Goya vẽ bà năm 1805; gần hai thế kỷ sau, Tây Ban Nha phải vất vả đưa bức tranh trở về.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Người mẫu là Joaquina Téllez-Girón, Hầu tước phu nhân Santa Cruz, và Goya, người vẽ bà năm 1805, là bạn của gia đình bà. Bức chân dung, khoảng 125 x 208 cm, có chiều ngang lớn hơn chiều cao, hợp với một dáng người nằm dài. Wikidata xếp tranh vào loại chân dung mang tích truyện, tức người mẫu đóng một vai. Ở đây vai ấy lấy từ thế giới cổ đại: nàng hầu tước trẻ hiện lên không giống một quý bà thượng lưu mà như một nhân vật thần thoại hay sân khấu Hy Lạp, dù vẫn là chính bà.

Điều nên ngắm kỹ

Bà nằm nghiêng trên trường kỷ đỏ, trong chiếc váy trắng rất mỏng, mái tóc nâu dài buông xõa. Đầu bà cài những bông hoa vàng, tay trái giữ thăng bằng cây đàn lyre-guitar. Hãy để ý ánh mắt không gặp ánh mắt ta mà như nhìn về xa xăm. Thân hình bà cũng không nằm tự nhiên: thay vì lún vào gối, bà dường như lơ lửng trên chiếc trường kỷ đỏ và những chiếc gối. Màu đỏ mạnh bên cạnh chiếc váy trắng gánh phần lớn bức tranh, và khổ ngang dài kéo dáng bà trải khắp tấm toan.

Ý nghĩa và dụng ý

Chủ đề gần như mang tính ngụ ngôn, gợi tới sân khấu Hy Lạp cổ đại. Bố cục nhắc tới tượng Paolina Borghese trong vai Venus Victrix của Antonio Canova, và bức chân dung từng được so với những hình Venus của Velázquez và phần nào của Titian. Hoa trên đầu bà ám chỉ thần Bacchus, còn cây lyre-guitar mang dáng đàn lyre cổ là lời tôn vinh nghệ thuật và thần Apollo. Như vậy bức chân dung biến một nữ quý tộc trẻ thành nàng thơ, gộp lạc thú và nghệ thuật vào một dáng nằm.

Di sản

Năm 1983 bức tranh bị đưa ra khỏi Tây Ban Nha trái phép, và chính phủ Tây Ban Nha mất nhiều năm tìm cách lấy lại. Cuối cùng tranh được mua lại năm 1986 và đưa về Bảo tàng Prado sau các cuộc thương lượng pháp lý, và vụ việc khiến Tây Ban Nha ban hành luật mới để bảo vệ di sản nghệ thuật quốc gia tốt hơn. Một phiên bản khác, ít chi tiết hơn, được Imelda Marcos mua năm 1978 và bị chính phủ Philippines tịch thu năm 2014. Bức tranh còn gợi cảm hứng cho một bức chân dung tưởng tượng trong phim hài Mortdecai năm 2015.