Le Pont de l'Europe

Một quý ông chỉnh tề và một phụ nữ mặc đồ đen bước về phía ta trên cây cầu sắt ở Paris, còn một người thợ tựa lan can. Bức tranh đường phố khổ lớn năm 1876 của Caillebotte đến nay vẫn khiến người xem đoán mãi ai đang nhìn ai.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Gustave Caillebotte hoàn thành bức tranh khổ lớn này, 125 x 181 cm, năm 1876. Tranh vẽ người đi bộ trên Quảng trường Châu Âu ở quận 8 Paris, một cây cầu rộng nối sáu đại lộ, mỗi đại lộ mang tên một thủ đô châu Âu, bắc ngang bãi đường ray của ga Saint-Lazare. Góc nhìn đặt từ phố Vienne, hướng về tâm quảng trường. Caillebotte trưng bày tranh tại triển lãm Ấn tượng năm 1877, bên cạnh bức Phố Paris, ngày mưa của ông và bức tranh của Claude Monet vẽ chính cây cầu ấy nhìn từ nhà ga.

Điều nên ngắm kỹ

Một giàn thép của cây cầu hiện lên rất lớn, chiếm nửa bức tranh. Ở tiền cảnh, một cặp đôi bước về phía người xem, còn một người đàn ông lao động tựa lan can, nhìn về phía nhà ga. Một con chó chạy xa dần, và vài người khác hiện ra phía sau. Rồi hãy tìm điểm tụ: nó nằm sau đầu người đàn ông trong cặp đôi, lệch hẳn về một bên tranh, tạo nên phối cảnh xiên rất mạnh. Wikipedia ghi nhận ảnh hưởng của nghệ thuật Nhật Bản, nhất là Hiroshige, và của nhiếp ảnh, khi ấy còn là một nghệ thuật non trẻ.

Ý nghĩa và dụng ý

Người đàn ông trong cặp đôi là một flâneur, kẻ dạo phố thuộc tầng lớp trên, đi cùng một phụ nữ mặc đồ đen. Theo chuẩn mực thời ấy về phụ nữ nơi công cộng gần nhà ga, bà thường bị hiểu là gái mại dâm. Người khác lại cho rằng hai người chính là Caillebotte và bạn đời Anne-Marie Hagen. Người dạo phố nhìn vượt qua người phụ nữ về phía người thợ. Sử gia nghệ thuật nữ quyền Norma Broude cho rằng Caillebotte, người cả đời không kết hôn, đang ngầm bộc lộ đồng tính qua ánh nhìn ấy, dù xu hướng tính dục của ông không được biết chắc. Các nguồn để ngỏ mọi cách hiểu này.

Di sản

Ngày nay tranh thuộc Bảo tàng Petit Palais ở Genève, Thụy Sĩ. Phối cảnh táo bạo và sự căng thẳng giữa các tầng lớp trong tranh không dừng lại ở thế kỷ 19. Wikipedia cho rằng tranh có thể đã ảnh hưởng tới nhiếp ảnh gia Jeff Wall, với tác phẩm Mimic năm 1982 đặt ba nhân vật theo cách tương tự, cùng phối cảnh phóng đại và cùng cuộc gặp gỡ khó chịu giữa các tầng lớp xã hội. Cách nhau hơn một thế kỷ, một họa sĩ và một nhiếp ảnh gia đã dùng một con phố để đặt cùng một câu hỏi lặng lẽ: ai đang nhìn, và ai đang bị nhìn.