James McNeill Whistler

1834-1903

James McNeill Whistler ký tên trên tranh bằng hình một con bướm có ngòi chích ở đuôi: tinh tế trong nghệ thuật, hiếu chiến ngoài đời. Ông xem hội họa như âm nhạc, và bức chân dung mẹ ông trở thành một trong những hình ảnh được nhận ra nhiều nhất thế giới.

Xuất thân

James Abbott Whistler sinh ngày 10 tháng 7 năm 1834 ở Lowell, bang Massachusetts, là con đầu lòng của Anna McNeill Whistler và kỹ sư đường sắt George Washington Whistler. Về sau, trong một phiên tòa, ông tuyên bố mình sinh ở Saint Petersburg, nói rằng ông không chọn sinh ra ở Lowell. Ông là đứa trẻ thất thường, và cha mẹ nhận ra rằng vẽ giúp cậu bình tâm. Năm 1842, cha ông được Sa hoàng Nicholas I mời làm kỹ sư tuyến đường sắt Saint Petersburg đi Moscow, và cả nhà chuyển sang Nga, nơi cậu bé vào học Viện Hàn lâm Nghệ thuật Hoàng gia năm mười một tuổi. Sau khi cha mất vì bệnh tả, gia đình trở về Pomfret, bang Connecticut. Ông chỉ thêm tên McNeill của mẹ vào tên mình sau khi bà mất năm 1881.

Cuộc đời và những bước ngoặt

Whistler vào Học viện Quân sự West Point năm 1851 nhưng bị cho thôi học sau ba năm, dù đã học được vẽ và vẽ bản đồ ở đó. Sau một thời gian làm ở Cục Khảo sát Bờ biển Mỹ, nơi ông học kỹ thuật khắc axit, ông sang Paris năm 1855 và không bao giờ trở về Mỹ nữa. Ông học một thời gian ngắn với Charles Gleyre và quen Fantin-Latour, Courbet, Manet và Baudelaire. Từ năm 1859, ông lấy London làm nhà. Năm 1877, ông kiện nhà phê bình John Ruskin tội phỉ báng vì những lời chê bức Dạ khúc đen và vàng: Pháo hoa rơi; ông chỉ được bồi thường tượng trưng, và án phí cùng nợ xây nhà khiến ông phá sản năm 1879. Năm 1888, ông cưới Beatrice Godwin, người mất vì ung thư năm 1896, một cú sốc ông không bao giờ vượt qua. Ông mất ở London ngày 17 tháng 7 năm 1903.

Phong cách và kỹ thuật

Whistler là người đi đầu trong quan niệm nghệ thuật vị nghệ thuật, tránh sự ủy mị và thông điệp đạo đức. Ông thấy hội họa song song với âm nhạc và đặt tên tranh là bố cục, hòa âm, dạ khúc, đề cao sự hài hòa của sắc độ. Từ Gleyre, ông giữ suốt đời hai nguyên tắc: đường nét quan trọng hơn màu sắc, và màu đen là màu nền tảng của hòa sắc. Ông vẽ với bảng màu giới hạn, định sẵn, và chân dung của ông thường theo một nhịp: khởi đầu nhanh, sửa lớn, bỏ dở một thời gian, rồi dồn sức hoàn thành. Niềm say mê nghệ thuật châu Á thể hiện trong Cô bé áo trắng và Phòng Khổng tước những năm 1876 đến 1877, nay ở Phòng tranh Freer tại Washington, được xem là đỉnh cao của phong cách Anh pha Nhật.

Giai thoại

Người ta kể ông rời West Point sau một bài thi hóa học mà ông mở đầu bằng câu silic là chất khí; về sau ông đùa rằng nếu silic là chất khí thì ông đã thành tướng, dù một câu chuyện khác lại đổ cho lỗi vi phạm trong giờ vẽ. Ở Cục Khảo sát Bờ biển, ông bị chuyển sang bộ phận khắc sau khi vẽ thủy quái và nàng tiên cá bên lề bản đồ. Theo thư của mẹ ông, bức Chân dung mẹ của Whistler ra đời khi một người mẫu không đến; ban đầu bà đứng, nhưng quá mệt nên ông vẽ bà ngồi, qua hàng chục buổi. Bức tranh suýt cháy trong một vụ hỏa hoạn trên tàu hỏa, và năm 1891 chính phủ Pháp mua nó, tác phẩm đầu tiên của Whistler vào bộ sưu tập công.

Di sản

Chữ ký con bướm hình thành từ việc ông nghiên cứu dấu thợ gốm trên đồ sứ châu Á, và khoảng năm 1880 ông thêm ngòi chích vào. Bức Chân dung mẹ của Whistler, nay ở bảo tàng Orsay, đứng cùng Mona Lisa và Tiếng thét trong số ít bức tranh truyền đạt ý nghĩa gần như ngay lập tức tới gần như mọi người. Mười bốn tháng ở Venice trong các năm 1879 và 1880 cho ra những bản khắc và tranh phấn màu giúp ông gượng dậy về tài chính và thay đổi cách nghệ sĩ nhìn thành phố, qua những con hẻm và kênh nhỏ. Ông ảnh hưởng tới nghệ thuật và văn hóa thời mình bằng tư tưởng và tình bạn với các nghệ sĩ, nhà văn hàng đầu. Những hòa sắc lặng lẽ xám, lam và vàng của ông vẫn chỉ mời ta một điều: hãy nhìn.

Có thể bạn chưa biết

Wikipedia

Tonalism · American Impressionism

Tranh của James McNeill Whistler