Chân dung Adele Bloch-Bauer I

Gustav Klimt · 1907

Chân dung Adele Bloch-Bauer I - Gustav Klimt

Gương mặt và đôi tay một người phụ nữ như trôi giữa biển vàng, chiếc váy tan dần vào nền lấp lánh xung quanh. Klimt dành nhiều năm cho bức chân dung này, và về sau chính bức tranh đã đi qua cướp đoạt, chiến tranh và một cuộc đấu tranh dài vì công lý.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Giữa năm 1903, chủ ngân hàng kiêm nhà sản xuất đường người Vienna Ferdinand Bloch-Bauer đặt Gustav Klimt vẽ chân dung vợ mình, Adele, định làm quà kỷ niệm ngày cưới tặng cha mẹ nàng. Klimt chuẩn bị cho bức tranh kỹ lưỡng hơn bất kỳ tác phẩm nào khác, vẽ hơn một trăm bản phác thảo Adele trong hai năm 1903 và 1904. Tháng 12 năm 1903, ông đến Vương cung thánh đường San Vitale ở Ravenna, nghiên cứu những bức khảm vàng Byzantine khắc họa hoàng đế Justinian và hoàng hậu Theodora; về sau ông gọi những bức khảm lộng lẫy khó tin ấy là một sự khải thị. Trải nghiệm đó đi thẳng vào bức chân dung. Klimt hoàn thành tác phẩm vào năm 1907, và nó được xem là tác phẩm cuối cùng, tiêu biểu trọn vẹn nhất của giai đoạn hoàng kim của ông. Adele, một nữ chủ nhân các salon văn chương có nhiều mối quan hệ ở Vienna, được Klimt vẽ thêm một lần nữa vào năm 1912.

Điều nên ngắm kỹ

Bức tranh vuông, vẽ bằng sơn dầu với lá vàng và lá bạc. Adele ngồi trên một chiếc ngai hay ghế bằng vàng, trước nền vàng điểm sao. Chỉ gương mặt, bờ vai và đôi tay được vẽ theo lối tả thực; gần như mọi thứ còn lại đều hóa thành hoa văn. Quanh cổ nàng là chiếc vòng cổ nạm ngọc mà Klimt từng vẽ trong bức Judith. Chiếc váy vàng bó sát tạo thành hình tam giác ghép từ những mảng hình học thẳng góc, và có chỗ nó hòa vào nền đến mức khó tách người khỏi khung cảnh. Nhìn gần sẽ thấy bề mặt không hề phẳng: Klimt dát lá vàng, lá bạc rồi đắp nổi các họa tiết trang trí bằng thạch cao gesso, nên hoa văn bắt sáng khi người xem di chuyển. Ngay cả chiếc khung mạ vàng cũng do kiến trúc sư Josef Hoffmann thiết kế.

Ý nghĩa và dụng ý

Theo nhà sử học Gilles Néret, Klimt dùng vàng để trao cho nhân vật một phẩm chất thiêng liêng hay huyền diệu, và ở đây bóng dáng những bức khảm Ravenna hiện rõ: Adele được trình bày gần như một hoàng hậu trong tranh thánh. Nhưng đây cũng là một bức chân dung thượng lưu hiện đại, vẽ cho những người vợ của giới tư sản Vienna phần lớn gốc Do Thái, những người đang mua thứ nghệ thuật cách tân mà các bảo tàng nhà nước khước từ. Sự giằng co giữa người phụ nữ bằng xương thịt và lớp hoa văn rực rỡ chính là trái tim của tác phẩm. Việc Adele và Klimt có phải là tình nhân hay không vẫn còn tranh cãi; có người tin là có, người khác lưu ý rằng chưa có bằng chứng nào cho thấy họ hơn mức bạn bè. Bức tranh để ngỏ câu hỏi ấy, và thay vào đó trao cho ta một con người hóa thành ánh hào quang.

Di sản

Số phận về sau của bức chân dung cũng kịch tính như bề mặt của nó. Adele qua đời năm 1925. Sau sự kiện Anschluss, Ferdinand trốn khỏi Vienna, và năm 1941 Đức Quốc xã chiếm đoạt tài sản của ông; bức tranh được trao cho Phòng tranh Belvedere của Áo. Năm 1998, nhà báo Hubertus Czernin chứng minh rằng phòng tranh đang giữ những tác phẩm bị cướp từ các chủ sở hữu Do Thái. Cháu gái của Ferdinand là Maria Altmann, cùng luật sư E. Randol Schoenberg, theo đuổi vụ kiện suốt bảy năm, kể cả một phiên điều trần trước Tòa án Tối cao Hoa Kỳ, và năm 2006 một ủy ban trọng tài ở Vienna quyết định trả bức tranh cho bà. Sau đó Ronald Lauder đưa tác phẩm về Neue Galerie ở New York. Còn được gọi là Người đàn bà vàng, đây là một cột mốc của Tân nghệ thuật Vienna và của công cuộc hoàn trả di sản nghệ thuật.

Có thể bạn chưa biết

Wikipedia · Wikidata

phụ nữ · chân dung

Tranh khác của Gustav Klimt