Judith I

Gustav Klimt · 1901

Judith I - Gustav Klimt

Nàng vừa cứu cả thành phố, vậy mà Judith của Klimt chẳng giống một góa phụ mộ đạo. Mắt khép hờ, môi hé mở, nàng nhìn thẳng vào ta bên chiếc đầu bị chặt, rực sáng trên nền vàng.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Klimt vẽ Judith I năm 1901, còn gọi là Judith và đầu Holofernes. Theo Kinh Thánh, Judith quyến rũ rồi chặt đầu viên tướng Assyria Holofernes để cứu thành Bethulia. Trước Klimt, hội họa thường kể tích này theo lối anh hùng, ca ngợi lòng can đảm và đức hạnh của nàng; Caravaggio và Gentileschi phô bày sự bạo liệt của hành động, người khác lại vẽ khoảnh khắc bàng hoàng ngay sau đó. Klimt chọn lối khác. Ông gần như gạt bỏ câu chuyện, chỉ tập trung vào Judith. Giới nghiên cứu nhận thấy bố cục và biểu tượng gần với bức Tội lỗi của Franz Stuck, nơi dáng thân thể nửa khỏa thân và nét mặt đã gợi ý cho Klimt. Năm 1909, ông trở lại đề tài này với phiên bản thứ hai.

Điều nên ngắm kỹ

Hãy bắt đầu từ gương mặt, hơi ngẩng lên đầy kiêu hãnh mà vẫn uể oải, đôi môi hé mở giữa thách thức và mời gọi. Đôi mắt khép hờ nhìn thẳng ra ngoài. Giờ hãy lướt sang mép phải: đầu Holofernes bị khung tranh cắt mất một phần, và không hề có thanh gươm đẫm máu nào. Để ý mái tóc đen nổi trên nền vàng, hai bên là những hàng cây cách điệu xòe ra. Tấm áo xanh lục sẫm mỏng manh buông lơi trên phần thân gần như để trần. Hãy nhìn cả những đường nét mạnh: thân hình thẳng đứng được đáp lại bằng các dải ngang phía dưới, cánh tay, đôi vai nối bởi vòng cổ, chân tóc. Tranh rộng 84 x 42 cm.

Ý nghĩa và dụng ý

Theo truyền thống, Judith là góa phụ mộ đạo làm tròn bổn phận thiêng liêng. Ở đây nàng thành hình mẫu người đàn bà định mệnh mà Klimt vẽ đi vẽ lại, và bức tranh gợi một tầng nghĩa nhục cảm vốn không có trong Kinh Thánh. Nhà sử học Franz A. J. Szabo xem đây là biểu tượng chiến thắng của nguyên lý nữ tính gợi tình trước nguyên lý nam tính hung hăng. Năm 1903, nhà văn Felix Salten tả ánh nhìn tối thẫm rực lửa và nét tàn nhẫn nơi khóe miệng nàng. Sau những đường nét đã biến đổi, nhiều người nhận ra Adele Bloch-Bauer, người bạn của Klimt trong giới thượng lưu Vienna. Thanh gươm vắng mặt khiến người ta liên tưởng tới Salome.

Di sản

Chính sự liên tưởng ấy gây nhầm lẫn: giới phê bình gọi nhầm bức tranh là Salome, nhân vật chính trong vở bi kịch năm 1891 của Oscar Wilde. Để khẳng định ý mình, Klimt nhờ em trai Georg làm một khung kim loại khắc dòng chữ Judith và Holofernes. Năm 1909, ông vẽ Judith II, nơi nữ anh hùng có nét mặt sắc lạnh và dữ dội hơn, rời xa vẻ quyến rũ mê hoặc của bản đầu tiên. Judith I đặt Klimt bên cạnh các nghệ sĩ và nhà văn tượng trưng như Wilde và Moreau, những người hình dung về người phụ nữ mê hoặc mà nguy hiểm. Ngày nay bức tranh thuộc bảo tàng Belvedere ở Vienna.

Có thể bạn chưa biết

Wikipedia · Wikidata

phụ nữ · nghệ thuật tôn giáo

Tranh khác của Gustav Klimt